Zorg & mondzorg
Tandarts-zzp'er of waarnemer onder de Zelfstandigenwet: haal jij de drie opdrachtgevers?
De mondzorg draait al jaren voor een groot deel op zelfstandige tandartsen: waarnemers bij ziekte en vakantie, en 'medewerker-zzp'ers' die op een percentage van de omzet in een praktijk werken. Het voorstel voor de Zelfstandigenwet (1 oktober 2026) raakt precies die twee groepen, maar op een verschillende manier. Wat staat er, wat geldt nu al, en wat moet je als tandarts-zzp'er in je administratie regelen?
Auteur: Boekhoudheld B.V. · Inhoudelijk gecontroleerd door Anass Bounhilat RA · Laatst gecontroleerd op 22 oktober 2026 · 8 min leestijd
Status: wetsvoorstel
De Zelfstandigenwet is een consultatieversie (reageren kan tot en met 29 oktober 2026), beoogde ingang 1 januari 2028. De KNMT heeft eerder bezwaar gemaakt tegen inperking van flexibele waarneming. De tekst kan nog wijzigen. Lees eerst ons algemene artikel over de Zelfstandigenwet en de drie opdrachtgevers.
Waarom de mondzorg zo afhankelijk is van zzp'ers
Nederland telt ruim 9.500 actieve tandartsen; ongeveer 30% van de praktijken heeft een patiëntenstop en ongeveer 24% van de actieve tandartsen is buiten Nederland gediplomeerd (KNMT, januari 2025). In die krapte zijn zelfstandige tandartsen de smeerolie: zij vangen ziekte, vakantie en piekdrukte op en maken het mogelijk dat praktijkhouders meer stoelen draaien dan ze zelf kunnen bemannen. De beroepsorganisatie KNMT waarschuwde deze zomer voor een 'mondzorginfarct' en wijst erop dat nieuwe zzp-regels het voor gepensioneerde tandartsen moeilijker maken om bij te springen.
Twee soorten tandarts-zzp'ers, twee uitkomsten
De waarnemer
Werkt voor wisselende praktijken, per dag of per periode, bij ziekte, vakantie of zwangerschapsverlof. Heeft meestal vanzelf meerdere opdrachtgevers per jaar en bepaalt zelf welke waarnemingen hij of zij aanneemt.
Drie opdrachtgevers: vaak haalbaar.
De vaste 'medewerker-zzp'er'
Werkt jarenlang drie of vier dagen per week in dezelfde praktijk, met een eigen patiëntenbestand binnen die praktijk en een vergoeding als percentage van de omzet.
Drie opdrachtgevers: vaak níet haalbaar zonder extra opdrachten.
Let op: wie de drie opdrachtgevers niet haalt, mag volgens het voorstel nog steeds als zelfstandige werken. Je valt dan buiten de 'veilige haven' en de opdracht wordt beoordeeld op alle omstandigheden samen, zoals nu. Het kabinet verwacht wel dat opdrachtgevers (praktijkhouders, ketens) de veilige haven als voorwaarde gaan stellen.
De werkrelatietoets vertaald naar de behandelkamer
| Criterium (voorstel) | Hoe dat er in een praktijk uitziet |
|---|---|
| Bedoeling buiten dienstbetrekking | Overeenkomst van opdracht (bijv. KNMT-model), geen loonstrook, geen cao-toepassing, eigen BIG-verantwoordelijkheid. |
| Jij bepaalt hoe | Eigen behandelplan en klinische keuzes; de praktijk mag wel protocollen en kwaliteitseisen stellen die uit de wet of de beroepsnorm volgen. |
| Jij bepaalt wanneer en waar | Je kiest je dagen en blokken; de uitzondering voor plaats- en tijdgebonden werk geldt (je behandelt nu eenmaal in de praktijk, in de stoel, tijdens openingstijden). |
| Eigen rekening en risico | Omzetpercentage, eigen beroepsaansprakelijkheids- en AOV-verzekering, eigen bij- en nascholing, geen doorbetaling bij ziekte. |
Het omzetpercentage: wat telt en wat je administratie moet laten zien
De meeste tandarts-zzp'ers worden betaald als percentage van de omzet die zij in de praktijk genereren. Dat is een sterk argument voor ondernemersrisico: geen patiënten, geen inkomen. Maar dan moet het wel kloppen in je administratie:
- ✓
Jij factureert, niet de praktijk
Je stuurt zelf maandelijks een factuur aan de praktijk op basis van de omzetafrekening. Self-billing door de praktijk kan na een voorafgaande afspraak. De factuur moet aan de factuureisen voldoen en 'factuur uitgereikt door afnemer' vermelden. Jij blijft verantwoordelijk voor de juistheid en eventuele btw-afdracht; je mag het nummer van de afnemer gebruiken.
- ✓
Omzetafrekening bewaren
Bewaar per maand de productie-overzichten uit het praktijksysteem waarop je factuur is gebaseerd. Dit is je onderbouwing bij vragen van de Belastingdienst.
- ✓
Opdrachtgevers zichtbaar
Werk je voor meer praktijken, zorg dan dat dat uit je facturen en je debiteurenoverzicht blijkt, niet alleen uit je agenda.
- ✓
Voorzieningen als aparte kosten
Boek beroepsaansprakelijkheid, AOV, pensioen en KNMT-contributie afzonderlijk. Het voorstel vraagt straks een minimumbedrag aan voorzieningen; dan wil je dat in één overzicht kunnen tonen.
- ✓
Aparte zakelijke rekening
De toelichting noemt een zakelijke rekening óf een aparte privérekening voor zakelijke transacties. De precieze uitwerking volgt in lagere regelgeving.
Btw: niet alles wat een tandarts factureert is vrijgesteld
Tandheelkundige zorg aan patiënten is vrijgesteld van btw. Het hof bevestigde in 2025 dat de afzonderlijke vergoeding die praktijken aan een maatschap betalen voor het beschikbaar zijn voor spoedwaarneming btw-belast is. De behandeling van patiënten is een andere prestatie. Een eventueel later cassatievervolg is in deze controle niet vastgesteld. Ook cosmetische behandelingen zonder therapeutisch doel (bijvoorbeeld bleken) zijn belast met 21%. Heb je naast vrijgestelde omzet ook belaste omzet, dan kunnen afhankelijk van je situatie btw-registratie, aangifteplicht en gedeeltelijke aftrek van voorbelasting aan de orde zijn. Beoordeel ook eventuele bijzondere regelingen.
Wat geldt vandaag (oktober 2026)
- De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 op schijnzelfstandigheid, ook in de zorg; er is geen uitzondering voor de mondzorg.
- In 2026 geen verzuimboetes; naheffingen, belastingrente en vergrijpboetes bij opzet of grove schuld zijn wel mogelijk. Controleer voor 2027 de dan geldende handhavingsregels; de volledige beëindiging van de zachte landing is in deze controle niet bevestigd.
- Per 31 december 2026 geldt het rechtsvermoeden bij een laag uurtarief. Voor tandartsen zelden relevant, voor mondhygiënisten en assistenten op zzp-basis mogelijk wel.
- Er geldt nu géén vaste eis van drie opdrachtgevers.
Veelgestelde vragen
Mag een tandarts in 2026 nog als zzp'er werken in een praktijk?
Ja. Werken als zelfstandig tandarts, waarnemer of 'medewerker-zzp'er' is toegestaan, zolang er feitelijk geen sprake is van een dienstbetrekking. De Belastingdienst handhaaft sinds 2025 op schijnzelfstandigheid; in 2026 zonder verzuimboetes, wel met naheffingen en vergrijpboetes bij opzet of grove schuld.
Hoeveel opdrachtgevers moet een tandarts-zzp'er hebben volgens de Zelfstandigenwet?
Volgens het voorstel minimaal drie volwaardige opdrachtgevers in het lopende en het vorige kalenderjaar samen. Dit geldt nog niet; de beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028 en de tekst kan nog wijzigen.
Telt een percentage van de omzet als werken voor eigen rekening en risico?
Een omzetpercentage betekent dat je inkomen meebeweegt met je productie en dus dat je ondernemersrisico loopt. Dat helpt, maar is niet doorslaggevend: er wordt ook gekeken naar wie bepaalt hoe, wanneer en waar je werkt en of je eigen kosten en verzekeringen draagt.
Is een waarnemer sneller in de 'veilige haven' dan een vaste zzp-tandarts in één praktijk?
Op het onderdeel 'drie opdrachtgevers' meestal wel: een waarnemer werkt doorgaans voor meerdere praktijken. Een tandarts die jarenlang vier dagen per week in één praktijk werkt, haalt die eis vaak niet en wordt dan beoordeeld op alle omstandigheden samen.
Moet een tandarts-zzp'er btw rekenen?
Tandheelkundige zorg aan patiënten is vrijgesteld van btw. Maar niet alles wat een tandarts factureert is zorg: het hof bevestigde in 2025 dat de afzonderlijke vergoeding voor het beschikbaar zijn voor spoedwaarneming btw-belast is. De behandeling van patiënten is een andere prestatie. Een eventueel later cassatievervolg is in deze controle niet vastgesteld. Ook cosmetische behandelingen zonder therapeutisch doel zijn belast met 21%.
Wat is de KNMT-modelovereenkomst en is die genoeg?
De KNMT biedt modelovereenkomsten voor waarneming en zelfstandig werken in de mondzorg. Een goede overeenkomst helpt, maar bij de beoordeling telt de feitelijke uitvoering. Werken 'volgens de overeenkomst' moet dus ook uit je agenda, facturen en administratie blijken.
Tandarts-zzp'er in Rotterdam of omgeving?
Wij doen de administratie van zorgprofessionals met omzetpercentages, meerdere praktijken en gemengde btw. In een gratis intakegesprek kijken we of je administratie straks kan laten zien wat de Zelfstandigenwet vraagt. De jaarrekening wordt getekend door onze registeraccountant.
Plan een gratis intake